تۈركىي خەلىقلەرنىڭ ئوتتۇرا ئەسىردىكى ئۇلۇغ مۇتەپپەككۇرى ۋە پەيلاسوپ ئالىمى ئەبۇ نەسىر فارابى 870 -
يىلى ئىسسىق كۆلىنىڭ جەنۇبىدىكى بالاساغۇن شەھرىگە قاراشلىق فاراب قىشلىقىدا تۇغۇلغان. فارابى بالىلىق چاغلىرىدىن تارتىپ ئوتتۇز ياشقا كىرگۈچە ئانا يۇرتىدا ھىساب ئىلىمى، پەلسەپە، شەرىئەت ئىلىمى، تەرىقەت ئىلىمى، تەفسىر، ھەدىس، تىۋىپلىق، ئەدەبىيات، دىن، ئەخلاق، مۇزىكا، ئىلىمى نۇجۇم ئاستىرونومىيە) قاتارلىق پەنلەر بويىچە ئەتراپلىق بىلىم تەھسىل قىلىپ، كېيىن ئۆگەنگەن بىلىملىرىنى يەنىمۇ تولۇقلاش مەقسىتىدە ئەينى زاماندىكى ئىسلام خەلىپىلىكىنىڭ مەركىزى باغدادقا بارىدۇ. ئۇ يەردە، ئۇ ئەرەب ئالىملىرىدىن ئەرەب تىلىنى، خىرىستىئان دىنى مۇتەپپەككۇرلىرىدىن گىرىك تىلى، پەلسەپە، لوگىكا ۋە تىبابەتچىلىك بىلىملىرىنى قېتىرقىنىپ ئۆگىنىدۇ. بۇ ئەزىز ھەزرىتى ئىمام مۇھەممەد غەززالى، ھەزرىتى ئىمام پەخىرى رازىلاردىن ئارتۇق كامالەت تاپقان، ۋە پەنلەردە دىنى ۋە پەننى ئىلىملەردە ئىبىن سىنادىنمۇ ئۈستۈن ئىدىكى، ھەتتا شاھمات، نەرد ئويۇنلىرىغىچە بىلمەيدىغىنى يوق ئىدى. ئىلىمى تەتقىقات ساھەسىدە كۆرسەتكەن ئاجايىپ تىرىشچانلىقى ئەللىك يېشىدا ئۇنى ئىلىم دۇنياسىنىڭ ئەڭ ئالدىنقى قاتارىدىكى ۋەكىللىرىدىن بىرى، ئۆزى دەۋرىنىڭ تەڭداشسز پەيلاسوپ ئالىمى سۈپىتىدە دۇنياغا تۇنىتىدۇ. جۈملىدىن فارابى مۇزىكا ئىلىمىدىنمۇ ناھايىتى يىتىلگەنىدى. قالۇننى ئۆز قۇلى بىلەن ياساپ، سىم تارتىپ چالغان ۋە سازەندە شاگىرتلىرىغا ئۆگەتكەنىدى. راك، ئۇششاق مۇقاملىرىنى ۋە ئۇششاقنىڭ مەرغۇللىرىنى ئىجاد قىلىپ ئالەمگە يايغان ھەم شاگىرتلىرىغا ئۆگەتكەن ئىدى. ھازىرمۇ ھەممە سازەندىلەرگە مەلۇم بولغان ئۆزھال مۇقامىنى ۋە ئۇنىڭ بىرىنجى، ئىككىنجى، ئۈچىنچى مەرغۇللىرىنى كەشىپ قىلغانىدى.«رىسالەئى مۇغەننىيۇن» (سازەندىلەر رىسالىسى) دېگەن كىتابىدا :«مۇزىكىنىڭ تىلسىز مۇڭلىرى ئىنساننىڭ روھىغا مەنىۋى ئوتنى تۇتاشتۇرغۇچى ئامىلدۇر، ئەگەر ئۇنىڭغا شېئىر قۇشۇلسا، ئۇ مۇڭنىڭ نېمە ئىكەنلىكى مەلۇم بولىدۇ» دەپ ئېيىتقان ۋە يەنە :«يۈز يىل ئىبادەت قىلىپ ئالالمىغان پەيزىنى مېنىڭ قالۇنۇمنىڭ سىملىرىدىن ئالغايسىلەر» دېگەن. بۇ ئەزىز تۈرلۈك ئىلىملەر ھەققىدە بىر يۈز ئون تۆت پارچە كىتاب يازغان. يەنە بەزىلەرنىڭ دىيىشىچە، فارابى بىر يۈز ئاتمىش پارچىغا يېقىن كىتاپ يازغان. تارىخى مەنبەلەردە ئۇنىڭ بىر قانچە ئون خىل تىل بىلىدىغانلىقى ھەمدە« ئىلىم - پەننىڭ تۈرلىرى ۋە ئۇنى تۇنۇشتۇرۇش»،« ئالەم بوشلۇقى ھەققىدە سۆز»، «ئاستىرونومىيە قانۇنلىرى ھەققىدە»، «شېئىر ۋە قاپىيە توغرىسىدا» قاتارلىق كۆپ ئەسەر يازغانلىقى خاتىرىلەنگەن. ئۇلۇغ پەيلاسوپ ئەبۇ نەسىر فارابى 950- يىلى دەمەشىق شەھرىدە ۋاپات بولغان.

ئۆزىنىڭ ئالەمشۇمۇل ئەھمىيەتكە ئىگە ئەسەرلىرى بىلەن دۇنيا مىدىتسىنا (تىۋىپ ئىلىمى) ساھەسىنى مىڭ يىلدىن
بىرى نۇرلاندۇرۇپ كېلىۋاتقان ئۇلۇغ ئالىم، تىلشۇناس، پەيلاسوپ، ئاستىرونوم، گىئولوگ، تىۋىپ، ھېكىم، ھۆكۈماۋە شائىر ئەبۇ ئەلى ئىبىن سىنا (ئەسلى ئىسىمى: ئەبۇ ئەلى ھۈسەيىن ئىبىن ئابدۇللا ئىبىن سىنا) مىلادى 980 - يىلى ھازىرقى ئۆزبىكىستانغا قاراشلىق بۇخارا ۋىلايىتىنىڭ ئەپشانە ناھىيسىدە ناھىيەھاكىمى ئائىلسىدە دۇنياغا كەلگەن. ئۇ كىچىك ۋاقتىدىن تارتىپلا ئىلىم ۋە تىل ئۆگىنىشكە ئىنتايىن قىززىقانلىقتىن 16 ياشقىچە بولغان ئارلىقتا ئەرەب، پارىس تىلى ۋە ئەدەبىياتنى، دىنى ۋە ئىجتىمائىي پەلسەپە ۋە تىبابەتكە ئائىت نۇرغۇن ئەسەرلەرنى ئۆگىنىپ ۋە ئۆزلەشتۈرۈپ بولۇپ، يېزىقچىلىققا كىرىشىپ كەتكەن. بۇخارا ئەمىرى نۇھ ئىبىن مەنسۇرنىڭ دەۋرىدە ئەسەرلەر بويى توپلىنىپ كەلگەن ئاجايىپ كاتتا بىلىملەر مۇجەسسەملەنگەن كىتابلار بىلەن تۇلۇپ تاشقان بۇخارا دۆلەت كۈتۈپخانىسىنى باشقۇرۇش ئىمتىيازىغا ئېرىشىپ، بۇ كىتابلاردىكى بىلىملەردىن ياخشى پايدىلىنىپ، ئۆز بىلىملىرىنى مۇكەممەللەشتۈرگەن. شۇنىڭ بىلەن مەرىپەت ئىزدەپ كەلگەن ئالىملار ۋە شاگىرتلارغا دەرس بېرىپ، پادىشاھ، شاھزادە ۋە ئەمىرلەرنىڭ كېسەللىكىنى داۋالاپ زور شۆھرەت قازىنىپ، پۈتۈن
دۆلەتتىكى چوڭ كىچىك ئەمەلدارلارنىڭ پەۋقۇلئاددە ھۆرمىتىگە، ئىقتىسادى ياردەمگە ئېرشكەن. بۇخارا ئەمىرنىڭ ئىبىن سىناغا بولغان ھۆرمىتى ۋە ئىشەنىچىسى بەكمۇ يوقۇرى بولغانلىقتىن، ئۇنىڭغا مەخسۇس ئىمارەتلەرنى
سالدۇرۇپ بېرىپ، يوقۇرى تەمىنات ۋە ياخشى ئىلىمىي تەتقىقات شارائىتى بىلەن تەمىنلىگەن. ئىبىن سىنامۇ ئەنە شۇ شارائىتتىن پايدىلىنىپ، بىر مىنۇتمۇ ۋاقىتنى قولدىن بەرمەي تەتقىقات ۋە تەربىيلەش ئىشلىرى بىلەن شۇغۇللانغان . بۇخارا ئەمىرى نۇھ ئىبىن مەنسۇر ۋاپات بولغاندىن كېيىن، ئۇنىڭ ۋارىسلىرى ھاكىميەتنى ياخشى باشقۇرالماي، دۆلەتتە ئىچىكى ماجرا چىقىپ، تەختى قولدىن كەتكەنلىكتىن، ئىبىن سىنا يۇرتىنى تاشلاپ چىقىپ كېتىشكە مەجبۇر بولۇپ، يات ئەللەردە مۇساپىر بۇلۇپ يۈرگەن. لېكىن شۇ سەرسانچىلىق دەۋرىلىرىدىمۇ نۇرغۇن كېسەللەرنى داۋالاپ ساقايتىپ، كۆپلىگەن شاگىرتلارنى تەربىيلەپ چىققان ۋە نۇرغۇنلىغان ئەسەرلەرنى يازغان. ئەبۇ ئەلى ئىبىن سىنا ھاياتىنىڭ ئاخىرقى مەزگىللىرىدە ئىسپاھانغا كېلىپ ئورۇنلاشقان ۋە ئىسپاھان ھۆكۈمرانى ئالائۇددەۋلە ھۇزۇرىدا داۋالاش ئىشلىرى بىلەن شۇغۇللانغان. كېيىن پادىشاھنىڭ مەمەدانغا قىلغان يۈرۈشگە ئىشتىراك قىلىپ، سەپەر مۇشەققىتى ۋە قۇلنىچ كېسەللىكىنىڭ تەسىرى بىلەن مىلادىي 1037 - يىلى 57 يېشىدا ۋاپات بولغان.